Büyük Selçuklu Devleti

Büyük Selçuklu Devleti, Horasan bölgesinde Tuğrul Bey tarafından kurulmuştur. Selçuklular, Oğuzların Üçok kolunun Kınık boyundandır. Büyük Selçuklu Devleti’ne de adını, bu boydan olan Selçuk Bey verdi. Selçuk Bey, Oğuzlar Devleti’nde subaşı iken, Oğuz Devleti’nin hükümdarı ile arasında çıkan anlaşmazlık yüzünden kendisine bağlı ordularla güneye inerek Seyhun ırmağı yakınlarındaki Cent şehrine yerleşti (930-935).

Büyük Selçuklu Devleti Hükümdarları

Büyük Selçuklu Devleti Hükümdarları sırasıyla Selçuk Bey, Arslan Yabgu, Tuğrul ve Çağrı Beyler, Alp Arslan , Melikşah ve Sultan Sencer’dir. Sultan Sencer’in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti yıkılarak yerine, Suriye Selçukluları, Horasan Selçukluları, Kirman Selçukluları, Irak Selçukluları ve Anadolu Selçukluları kurulmuştur.
Selçuk Bey’in ölümünden sonra yerine oğlu Arslan Yabgu geçti. fakat Selçukluların güçlenmesini istemeyen Gazneli Mahmut, bir süre sonra Arslan Yabgu’yu tutuklattı.  Ardından başa iki kardeş Tuğrul ve Çağrı beyler geçtiler. Tuğrul ve Çağrı beyler, iki kardeş olarak toprakları parçalamadan aralarında iş bölümü yaparak ülkeyi idare ettiler. Gaznelilerle başarılı savaşlar yaptılar ve Horasan’ın önemli şehirlerinden biri olan Nişabur’u aldılar (1038).

Büyük Selçuklu Devleti
Büyük Selçuklu Devleti

Selçuklularda Önemli Savaşlardan Biri: Dandanakan Savaşı (1040):
Selçuklular ile Gazneliler arasında yapılmıştır. Savaşın sebepleri ise Gazneliler’in Selçukluları Horasan’dan çıkarmak istemeleri ve Selçukluların kendilerine yurt arayışı içinde olmalarıdır. Savaşın sonucunda ise Gazneliler yenilgiye uğratıldı ve yıkılma sürecine girmiştir. Selçuklular büyük bir zafer kazanmıştır. Horasan ve İran toprakları Selçukluların eline geçmiştir. Büyük Selçuklu Devleti kurulmuştur(1040). Yani Selçuklular, bu savaştan sonra devlet halini almışlardır. Tuğrul Bey sultan ilan edilip devleti Çağrı Bey ile birlikte yönetmiştir. Rey şehri alınarak başkent yapılmıştır. Selçukluların İslam dünyasındaki otoritesi artmıştır.

Abbasi halifesinin, Şii Büveyhoğullarının baskılarına karşı Selçuklulardan yardım istemesi üzerine Tuğrul Bey, Bağdat Seferine çıkarak 1055 Abbasileri Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtardı. Böylece Türk-İslam dünyasının koruyuculuğu Selçukluların eline geçti. Bu olaydan sonra İslam Dünyasının dini lideri Abbasiler, siyasi lideri de Selçuklular oldu.  Bizans üzerine sefere çıkılarak Doğu Anadolu’da başarılı savaşlar yapıldı. Bir çok şehir alındı (Erzurum, Kemah, Malatya, Sivas).

Önemli Hükümdarlar

Alp Arslan (1063-1072):

Önce iç işlerini düzeltti. Çıkan ayaklanmaları bastırdı ve ardından Bizans İmparatorluğuna savaş açıldı. Gürcistan, Ani Kalesi ve Kars alındı. Büyük hükümdar Sultan Alp Arslan, komutanlarını Anadolu’nun fethi ile görevlendirdi. Türk akıncıları Akdeniz kıyılarına kadar ilerlediler. Bunun sonucunda Selçuklular ile Bizanslılar arasında 1071’de Malazgirt Savaşı yapıldı. Sebebi ise, Bizans’ın, Anadolu’ya yapılan Türk akınlarını önlemek, Doğu Anadolu’da gittikçe güçlenen Selçuklu egemenliğine karşı koymak istemesidir.

Malazgirt Savaşı Sonucunda Türkler büyük bir zafer kazandı, Bizans İmparatoru Romen Diyojen esir düştü. Malazgirt zaferi ile o ünlü büyük gelişme olan “Anadolu’nun kapısı Türklere açıldı”. Türkler Anadolu’ya yerleşmeye başladı.  Sultan Alp Arslan ise, Batı Karahanlılar üzerine çıkacağı bir sefer sırasında öldürüldü.

Melikşah (1072-1092):

Hükümdarlığında Ege Denizine ve boğazlara kadar bütün Anadolu alındı, Suriye, Filistin ve Arabistan alındı. Devletin sınırları; doğuda Tanrı dağları ve Seyhun ırmağından batıda Akdeniz kıyılarına, kuzeyde Kafkas dağlarından güneyde Basra körfezine kadar genişletildi. Vezir Nizamülmülk’ün koduğu kanun ve metotlarla devlet işleri oldukça düzenli bir şekilde yürütüldü. Güçlü bir ordu ile, çıkan ayaklanmalar hemen bastırıldı. Başkent, Rey’den İsfahan’a taşındı. Melikşah’ın ölümünden sonra oğulları arsında taht kavgaları başladı ve ülkede ayaklanmalar çıktı. Selçukluların en parlak dönemi, Melikşah döneminde olmuştur.

Büyük Selçuklu Devleti’nin Yıkılma Sebepleri; ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaştırılması ve taht kavgaları, atabeylerin, merkezi otoritenin zayıflamasıyla bağımsızlıklarını ilan etmeleri, haçlı Seferlerinin meydana getirdiği sarsıntılar, Türkmenlerin küstürülmesi, Abbasilerin, eski güçlerine kovuşmak için Selçuklular aleyhine çalışmalar, Katvan Savaşı’nın yıkıcı etkisi ve Batınilerin çalışmalarıdır.

Facebook Üzerinden Yorum Yap

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir