İstiklal Hareketleri ve 1804 Sırp İsyanı

Sırp İsyanı, Osmanlı içindeki ilk isyan hareketlerinin başlangıçlarından biri olarak algılanabilir. Bir taraftan Osmanlı’nın içler acısı hali, bir yandan Avrupa’nın dev adımlar ile tekamül etmesi, Fransız İhtilali’nin etkisinin sınırlarımız içinde giderek yayılması, diğer yandan önemli jeopolitik konumlarda gözü olan devletlerin devamlı tahrikleri, Osmanlı sınırları içinde İstiklal Hareketleri’ni doğurmuştu.

Sırbistan devleti, 1460 yılında Fatih zamanında yapılan üç sefer sonunda idaremiz altına alındı. Küçük çaplı isyanlar dışında, 1804 yılına kadar müstakil bir devlet çıkarmak için isyan çıkarmamışlardır. Çünkü Sırplılar da, diğer milletler gibi din, dil, idare, kültür bakımından tamamen serbest bırakılmışlardır. Kendi edebiyatlarını okuyup, kendi dinlerini yaşamış, kendi ayinlerini okumuşlardır.

Bu kadar refah içinde iken, neden 1804’de isyan ettiler ?

Karlofça Muahedesinden sonra Balkanları ele geçirmek isteyen Ruslar ve Avusturyalılar, Sırpları, Osmanlıların aleyhine teşvik ve tahrike başladılar. Karşılığında maddi yardım vadediyorlardı. 1800’den sonra onlara Slav olduklarını da hatırlattılar.

Öte yandan Fransa’da, onlara milliyet, hürriyet ve İstiklal fikirlerini aşıladı. Bu konuda Napolyon’un gayreti çok büyüktür.

Bazı Sırp aileleri, çocuklarını dış ülkelerde tahsil ettiriyorlardı. Bu çocuklar tahsil edilirken, bazıları Avusturya, Rusya ordularında askerlik ediyorlar, zamanla subay rütbesine terfi edenler de oluyordu. Tahsil ve subaylık edenler, memleketlerine dönüp hasıl etmekte mühim rol oynamışlardı.

Sonunda 1804’de Sırp İsyanı başladı. Bu isyanı üç safha arzedebiliriz: 1804 – 1806 “Maskeli Safha”, 1806 – 1807 “Milli Safha”, 1808 – 1812 “İstiklal Safhası”.

1804’de Yeniçeriler ile Sipahiler arasında çıkan bir isyan sonucunda, Belgrad Valisi Osman Paşa katledildi, bu da şehrin asayişinin bozulmasına neden oldu. Bu sırada Sırplar, sözde asayişsizliği düzelteceklerini belirterek silaha sarıldılar. Kara Yorgi denilen bir eski asker önderliğindeki bir grup Sırp, isyanı bastırdılar, idareden teşekkür aldılar ve dağılmaları yönünde emir aldılar.

Dağılmadılar. Dağlarda eşkıyalığa başladılar, üzerlerindeki maskeyi atıp bir Sırp Meclisi kurdular.

Milli Safha dediğimiz dönemde, Rus Muharebesi de başlamıştı. Aynı zamanda Sırplar, Rusya devleti kefaleti altında ıslahatlar talep ediyorlardı. Yorgi önderliğindeki Sırp meclisi, yardım için birçok devlete ve lidere müracaat etmişlerdi. Bu liderlerden biri Napolyon’du, fakat Napolyon o sıra Türklerle dost, Ruslarla düşman olduğu için bu isteği reddetti.

Sırp Meclisi Lideri Kara Yorgi
Sırp Meclisi Lideri Kara Yorgi

Osmanlı, birçok sorunla uğraşırken Sırp isyanına yeterince vakit ayıramıyordu.

Nihayet 1812 Bükreş Muahedesinde Sırplara, şu hak ve imtiyazlar verildi:

  • Kendi kendilerini idare etmek
  • Verilecek vergi miktarını Babıali ile müştereken tahsil etmek
  • Asilerin affedilmesi

Lakin Yorgi, bağımsızlığa yakın bir imtiyaz verilmedikçe silahlarını terketmeyeceğini belirtince isyanlar 1812’den sonra da devam etti. Sadrazam Hurşit Paşa kumandasındaki Osmanlı askerleri bu isyankarları mağlup etti ve Yorgi Avusturya’ya firar etti. Fakat akabinde başlarına Yorgi’nin rakibi bulunan Miloş Obrenoviç geçti. II. Mahmut, Obrenoviş liderliğindeki Sırplara resmen haklar bahşetti.

Miloş Obrenoviç
Sırp Lider Miloş Obrenoviç. Yorgi’den sonra Sırp ayaklanmasının başına geçmiştir.

Osmanlı padişahları ilk defa gayrimüslimlere imtiyaz veriyorlardı. Bu durum, diğer gayrimüslimlerin isyan çıkarmasına olumlu etki göstermiştir. İhtilal fikirleri, ayrı ırktan olan İmparatorluklar için dağılma, aynı ırktan devletler için birleşme nedeni olmuştur.

1829 Edirne Muahedesi ile bazı imtiyazlar verildi:

Belgrad dahil, birkaç kalede askerimiz bulunacak, diğer yerlerdeki askerlerimiz tamamen çekileceklerdi.

İçişlerinde Sırbistan’ın tamamen serbest olacağı, kendi kanunlariyle idare edileceği, bir miktar asker teşkil edileceği kabul ediliyordu.

Harici siyasette bize bağlı olan Sırbistan’ın devlete bir miktar da vergi vereceği kabul ediliyordu.

[embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=8o_3YvJ7vSQ[/embedyt]

Kaynak: Türk Siyasi Tarihi – Tahsin ÜNAL – Kamer Yayınları 6. Baskı

Son Yazılar

Leave a Comment