Kimekler

Kimekler - Eski Türk Oyunları

Kimeklerin ortaya çıkışı 650’li yıllara dayanmakla beraber, genel olarak 656 yılına bağlanmaktadır. Kimeklerin idarecisi Şad Tutık ünvanı taşıyordu. 840’ta Uygur Kağanlığı yıkılınca Eynür, Bayandur, Tatar gibi boylar Kimeklere katıldı. Bundan sonra Kimek idarecisine Baygu (Yabgu) denmeye başlandı. 10. ve 11. asırlara ait bir eserden faydalanan İdrisi bu sefer onların hükümdarını Canaq İbn Hakan el-Kimeki diye bildirmektedir. Ebu Dülef’in kaydına göre ise onlarda kamış yetişiyordu ve onunla yazıyorlardı. İrtiş ve Tarbagatay’da 9-10. asırlara ait ele geçen taş aynaların üzerinde eski Türk yazıları vardır.

Kimeklerin yurtları Yukarı İrtiş boylarıdır. Kimek adının İki İmek (İki Yimek)’ten geldiği şeklindeki fikir ilim aleminde kabul edilmektedir. Göktürkler ve Uygurlar zamanındaki Çiklerin devamı oldukları da sanılmaktadır. Kimek ülkesinin doğusunda Kırgızların bir kolu yaşıyordu. Güneyinde Artuş ve Etil nehirleri, batısında Kıpçakların bir kısmı, kuzeyinde ise gayr-i meskun sahanın bir kısmı bulunuyordu.

Kimekler’in bazı alt kabilelere ayrıldıkları anlaşılmaktadır.

Mesela Gerdizi, Kimekleri yedi boy halinde göstermektedir. Bu boyların adları İmi, İmak, Tatar, Balandur, Hıpçak, Ankaz ve Eclad’dır. Ayrıca İmi boyunun Bayavut adlı bir küçük kabilesi vardı ki; bu kabile daha sonra Moğollar arasında görülmüştür. Ancak, Hudud’ül Alem’de Kimeklerin 11 boy halinde yaşadıkları belirtilmiştir. Fakat, boyların hepsinin adı yazılmamıştır. Sadece Hıfçak, Karkara, Han, Yagsun ve Yasu gibi boyların adlarından bahsedilmektedir. Bu eserde Kimeklerin Yemekiye adlı şehirlerinin olduğu kayıtlı ise de diğer kaynaklarca bu bilgi teyid edilmemiş, aksine köylerinin dahi olmadığından bahsedilmiştir.

Kimeklerin yazın süt içtikleri kışın kurutulmuş et yedikleri bildirilmektedir. Yine Hudud’ül Alem’de onların hükümdarının hakan unvanı taşıdığı söylense de Mücmelüt-tevarih’e göre reisleri Tutug ünvanı taşıyordu.

Samur, kunduz, kakım ve tilki kürkleri önemli servetlerini teşkil eden Kimekler özellikle kışın bu hayvanları avlarlardı.

916 yılında Çin’in kuzeyinde Liao (karahıtay) devleti kurulunca kuzeybatı Çin yani Ordos’taki Kunlar Tarbagatay havalisine gelip Kimekleri batıya ittiler ve daha sonra onlarla karıştılar.

11. yüzyılda Kimek adının yerini Kıpçak ve Yimek almıştır. Bu asırda Yimekler hala İrtiş civarında oturuyorlardı. İrtiş ırmağı, Kimeklere göre kutsaldı. Hatta Gerdizi’ye göre ilah idi.

12. yüzyılda ise bilhassa Bayavutlar olmak üzere Yemekler, Harezmşah ordusunda yer aldılar.

Diğer taraftan Yimak Türklerden bir sınıf olup, Kıpçaklara mensuptular.

Kaynak: “İslam Öncesi Devrede Orta Asya’da Yaşayan Türk Boyları” Makalesi, Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi, Ahmet Taşağıl (Düzenlenip Yorumlanmıştır)

Son Yazılar

One Thought to “Kimekler”

  1. a este nieco ja som volala na ci468…+s21l96o52111 mne tam asi po 10sek. zdvihli… som im povedala nech mi zavolaju spat lebo nato pausal nemam aby som sa vybavovala s nejakymi individuami co tak odporne okradaju ludi. a po 5 min. mi zavolali. neviem kam je to cislo ani co je to za cislo

Leave a Comment