Kürdistan İdeali ve Şeyh Said İsyanı

İsyanın nedenlerinden biri olan, sınırları belli edilmiş Kürdistan Devleti

Abdulhamit zamanından beri bir Kürdistan ideali mevcuttu. Buna vakıf olan Abdulhamit, bir taraftan Kürtler’i, Ermeniler’e karşı bir denge unsuru olarak elde bulundurmak, bir taraftan da onların kötü emellerine mani olmak için Kürt ileri gelenlerinin gönlünü okşardı.

İstiklal Mahkemeleri
İstiklal Mahkemeleri

 

Bu nedenle onlara rütbeler, imkanlar vermiş, Kürtlerin harekete geçmelerine mani olmuştur fakat Kürdistan ideallerinin gerçekleşmesine de zemin hazırlamıştır.

 

1917’den sonra, İngilizler’in kendi menfaatleri için, Kürt ileri gelenleri nezdinde “Kürdistan devleti kurmaları, bu hususta harekete geçilirse kendilerine yardım edileceğini vadetmeleri” Kürtlere cesaret verdi ve birçok Kürt cemiyetleri kuruldu.

Bunlar arasında en meşhuru “Kürt Teali Cemiyeti”dir. Bu cemiyetin kurucuları, Kürdistan’daki derebeylik sisteminden; İstanbul, Babıali ve Saray’daki nüfuzlarından yararlandılar.

 

Ayrıca Osmanlı’nın 1917 – 1920 arasındaki keşmekeşlikten; İngilizlerin fikir ve yardımlarından istifade ederek İngiltere himayesinde bir Kürt Devleti kurmaya karar verdiler.

 

Cemiyet, 1919’da faaliyetlerini son haddine çıkardı. Azalarından Şerif Paşa’yı, Paris Konferansı’na iştirak için Paris’e gelen Loit Corc ile görüştürdü.

 

Şeyh Sait
Şeyh Sait

 

Şerif Paşa, Loit Corc’dan “Diyarbakır, Elaziz, Urfa, Muş ve Bitlis ile buralara bağlı bölgelerde bir Kürt devletinin tesisini” istedi.

 

Fakat bütün bu faaliyetler, diğer infiratçı unsurların faaliyetleri gibi Milli Mücadele senesinde etkisiz bırakıldı. Cemiyet, iktidarı destekleyen kanallara adamlarını yerleştirip propoganda yapmışlardır.

Milli davanın kazanılması ve İstanbul’un ilhakı ile destekledikleri parti kapanınca, Kürt Teali Cemiyeti’nin faaliyetlerine de son verildi. Akabinde başkan ve azalar, bu sefer merkezi İstanbul olmak suretiyle gizli bir “Kürt Teali Komitesi” kurdular.

 

1923’de Şeyh Said, Kürt Komitesi’ne aza olarak dahil oldu. 1924’de hilafet kaldırıldı, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Komite, Terakkiperver etrafında toplanmaya başladı ve Terakkiperver adeta muhafazakar bir partiye dönüştü. İngiliz parmağı ile faaliyete geçtiler, isyan çıkardılar.

 

İsyanın nedenlerinden biri olan, sınırları belli edilmiş Kürdistan Devleti
İsyanın nedenlerinden biri olan, sınırları belli edilmiş Kürdistan Devleti

 

İsyanın Sebeplerini şöyle özetleyebiliriz:

  • Şark’ta, İngiliz himayesine muhtar bir “Kürt Devleti” kurmak.
  • Saltanat ve Hilafeti ihya etmek.
  • İngilizlerin vaatleri
  • İnkılap karşıtlığı

 

13 Şubat 1925’de Piran kötünde başlayan isyan, iki ay sonra Şeyh Said’in Varto cenubunda yakalanması ile 15 Nisan 1925’de bitti.

 

 

 

Kullandıkları Terakkiperver Fırkası, Haziran 1925’de kapatıldı ve iktidar, 1925 ile 1930 yılları arasında parti kurulmasına müsaade etmedi.

 

Kaynak : Türk Siyasi Tarihi – Tahsin Ünal – Kamer Yayınları 6. Baskı (Yorumlanmıştır)

 

[embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=M8QYhoWQUtc[/embedyt]

Son Yazılar

Leave a Comment