Lozan Barış Antlaşması – Nedenleri ve Sonuçları

Kurtuluş Savaşı’ndan sonra, Lozan gibi kesin barışın yapılması bir yıl kadar sürmüştür. Barış görüşmelerine katılmak üzere, Yusuf Kemal Bey’in istifa ettirilmesiyle boşalan Dışişleri Bakanlığı’na 26 Ekim 1922 tarihinde İsmet Paşa atanmıştır.

İtilaf devletlerinin, toplanacak barış konferansına İstanbul hükümetini de çağırmaları, padişahlığın kaldırılmasının hızlanmasına neden olmuş ve 1 Kasım 1922 tarihinde saltanat kaldırılmıştır.

Böylelikle üstünde yalnızca halifelik ünvanı olan VI. Mehmet Vahidettin, can güvenliği olmadığını iddia ederek yurtdışına kaçmış ve İngilizlere sığınmıştır. Onun yerine, TBMM tarafından, Milli Mücadeleye karşı hemen her zaman olumlu davranan Veliaht Mecit Efendi halife seçilmiştir.

Bu arada, İngiltere’de de Lloyd George hükümeti düşmüş ve yeni kabineyi Muhafazakarlar kurmuşlardır.

Lloyd George’nin devrilmesi için bardağı taşıran son damla, İngiliz tarihlerinde Chanak Affair (Çanakkale Olayı) olarak anılan, Türk ordusu bu boğazdaki İngiliz işgal kuvvetlerinin üzerine yürüyünce, Lloyd George kabinesinin, durumu iyi idare edemeyerek savaş tehlikesi yaratmış olmasıdır.

20 Kasım 1922’de açılan Lozan Barış Konferansı, uygulanamayan Sevr’in yerine geçmek üzere İtilaf devletlerinin, Osmanlı mirasçısı Türkiye devletiyle karşılıklı durumlarını belirleyen genel bir antlaşma metni hazırlamayı amaçlıyordu.

Konferansta, İsmet Paşa ile Dr. Rıza Nur ve Hasan Saka Beylerden oluşan Türk ekibinin karşısında sekiz devletin (İngiltere, Fransa, İtalya, ABD, Yugoslavya, Romanya, Japonya ve Yunanistan) temsilcileri yer almışlardır.

Ayrıca Sovyetler Birliği ve Bulgaristan gibi başka devletlerle de kendilerini ilgilendiren belirli konularda görüşmeler yapılmıştır.

Konferans iki buçuk ay çalışıldıktan sonra görüşmelerin çıkmaza girmesi üzerine kesintiye uğrayarak dağılmış, 1923 Şubat ayı başlarından Nisanın son haftasına kadar süren bir aradan sonra yenilen toplanılarak üç ay daha görüşmelerde bulunulmuştur.

Lozan imzalayan heyet

Nihayet üzerinde tartışılan metin, 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanmıştır.

Lozan’da tartışılan ve Musul hariç çözüme ulaşan başlıca beş sorun vardır:
• Boğazların statüsü (uluslararası denetim kabul edilmiştir, sonradan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye Cumhuriyeti’ne devredilmiştir.)

• Trakya Sınırı (Yunanistan’la 1913 sınırı kabul edilmiş fakat savaş tazminatı olarak Karaağaç Türkiye’ye bırakılmıştır)
• Düyun-u Umumiye’nin, yani dış borçların tasfiyesi (Osmanlı devletinin Asya kıtasındaki halefleri arasında bölüşülerek Fransız Frangı üzerinden yıllık taksitlere bağlanmıştır)

• Kapitülasyonlar (kaldırılmış, ancak Türkiye beş yıllık bir geçiş dönemi için dışalım gümrüklerini değiştirmemeyi yükümlenmiştir.)
• Ve Musul (Türkiye ile İngiltere arasında çözümü, Milletler Cemiyeti’nin hakemliğine bırakılmıştır.)

• Ayrıca, İstanbul’u işgal altında tutmaya devam eden İtilaf devletleri kara ve deniz kuvvetlerinin bir program uyarınca çekilmeleri karara bağlanmıştır.

Mustafa Kemal, Lozan’da Batılılarla uzlaşıp ülkeyi bir an önce barışa kavuşturmak istiyordu. Fakat muhalif İkinci Grup, hatta Rauf Orbay’ın da dahil olduğu birçok Birinci Grup üyeleri de Misak-ı Milli’den Musul gibi herhangi bir ödün verilmesine şiddetle karşı çıkıyordu.

Özellikle delegasyonumuzun başkanı İsmet Paşa’yı kıyasıya eleştiriyorlardı. Barış Antlaşması imzalansa bile, birtakım ödünler içermesi kaçınılmaz görünen metnin bu Meclis’e onaylatılması zordu.

O nedenledir ki, Lozan’daki aradan sonra, görüşmelerin ikinci dönemi başlamadan TBMM kendisini feshetmiş ve yeni seçimlere gidilmesini 1 Nisan 1923 tarihinde kararlaştırmıştır.

Lozan'ın imzalandığı bina

Kaynak : Türkiye Tarihi 4 Çağdaş Türkiye – CEM / TARİH Yayınları – 5. Basım

Facebook Üzerinden Yorum Yap

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir