Türk Uçak Tarihi ve Vecihi Hürkuş

Türk Uçakları

Vecihi Hürkuş dan bahsetmeden önce Türk hava tarihinde neler yaşanmış, kısaca inceleyelim.

Türk Uçakları

Vecihi Hürkuş, 14 ayda arkadaşlarının yardımıyla sadece motoru Yunanlardan kalma uçaklardan temin ederek ilk yerli uçağı yapmıştır. Askeri vesayet altında yapılan bu uçağa Vecihi K-6 adını vermiştir.

 

Türk Uçakları

Teyyare Motor Türk Anonim Şirketi, tarihler 15 Ağustos 1926’i gösterirken Türk Teyyare Cemiyeti ve Alman hava şirketi ortaklığıyla açılmıştır. Bu şirket, on binlerce uçak üretmiştir.
Eskişehir’de kurulan bakım ve revizyon atölyesi, fabrika olarak adlandırılmıştır. Akabinde bazı uçakların montajları da burada gerçekleşmiştir.

Türk Uçakları

1936 yılında Nuri Demirağ, İstanbul Beşiktaş’ta uçak atölyesini kurmaya başlar.

 

Nuri Demirağ ve Atölyesi

 

Türk Hava Kurumu, bu girişimi destekler, 10 adet eğitim uçağı ve 60 adet planör yapımı için Ocak 1937’de Nuri Bey ile protokol imzalarlar. Bu gelişme ile birlikte, Nuri Demirağ fabrikasına başmühendis olarak Selahattin Reşin Alan’ı atar. Selahattin Bey, aynı zamanda yukarıda bahsettiğim Eskişehir’deki fabrikada özgün tasarımını yaptığı MMW-1 tipi eğitim uçağının üzerinde çalışmıştır. Fakat uçağın uçuş testleri tamamlanmadan proje yarıda kesilmiştir. Nuri Demirağ’ın kurduğu bu fabrika, yerli tip askeri uçakları, yolcu uçağı ve hatta İstanbul – Ankara arasında yolcu taşımacılığı bile yapmıştır.

 

1941 yılında, Türk Hava Kurumu Etimesgut Uçak Fabrikası’nda 1200 işçi, başta Türk uçak mühendisleri olmak üzere 35 kadar Polonyalı mühendis ve teknisyen görev alır. Bu fabrikanın içinde, yurtdışından patentli uçakların üretim ve revizyonunun yanında tamamı yerli tasarım uçaklar ve planörler geliştirmek üzere bir etüt bürosu vardır. 6 yüksek mühendis, 4 mühendis ve 11 teknik ressam olmak üzere 21 kişilik ekipten oluşan bu birim, 1952 yılına kadar 16 tip uçak tasarımı gerçekleştirmiş, bunlardan 12’si sonuçlandırılmış ve bu projeler arasında ambulans /turizm uçağı olarak tasarlanmış olan THK- 5 Danimarka’ya ihraç edilmiştir.

 

Türk Hava Kurumu uçak ve motor fabrikalarının 1952 yılında Makina Kimya Endüstrisi Kurumu’na devredilmesinden sonra, 1954 yılında Türk uçak sanayisini geliştirmek maksadıyla bir eğitim uçağı projesi programlanır.

 

Şimdi konumuza dönelim; deli denmesine sebep olan dahiliği, fen bilimi ve makinalara hayranlığı, merakı; Vecihi Hürkuş’u niteleyen kavramlar. 1896 yılında doğmuştur, Türk havacılık tarihinin en önemli isimlerinden biridir, Türkiye’nin ilk uçak tasarımcısı ve üreticisidir, Türkiye’nin ilk yerli uçağını üretmiştir.

Vecihi Hürkuş, kızlarıyla birlikte.
Vecihi Hürkuş, kızlarıyla birlikte.

Aynı zamanda, uçak düşüren ilk teyyarecidir. Akabinde Ruslara esir düşen Vecihi Bey, Hazar Denizi’nin Azerbaycan kısmında bulunan Nargin Adası’ndan yüzerek İran üzerinden kaçmayı başarmış ve yurda dönerek 1918 yılı yaz başında Yeşilköy’deki 9. Harp Teyyare Bölüğü’nde görev almıştır.

 

Kurtuluş Savaşı’na katılmıştır, çok başarılı keşif ve destek uçuşları yapmıştır ve bir Yunan uçağını da düşürmüştür. Kurtuluş Savaşı’nın ilk ve son uçuşunu yapan pilottur. Bu başarılarından ötürü, kırmızı şeritli İstiklal Madalyası’na layık görülmüştür. Ayrıca TBMM tarafından üç kez takdirname almıştır. Üç takdirname verilen tek kişidir.

 

1924 yılında Yunanlılardan savaş ganimeti olarak toplanan parçalardan oluşan ve ilk Türk uçağı unvanına sahip olan “Vecihi K-6” modelini üretti. Ancak bu uçağın üretim ve deneme süreci trajikomik olaylara sahne oldu. TOMTAŞ isimli fabrika bünyesinde Ankara-Kayseri uçuşlarını yapan ulaşım araçlarını üretti. Türk sivil uçağı olacak Vecihi K-14’ün çalışmalarına başladı ve 23 Nisan 1931’de Çekoslovakya’ya giderek Türkiye’den alamadığı lisansı oradan aldı.

 

Vecihi Hürkuş, öğrencileri ile birlikte.

 

Pilotluğun yanında bunu geliştirmek adına ilk Türk Sivil Tayyare Mektebi’ni kurdu ve ikisi kız toplam on iki öğrenci ile 27 Eylül 1932’de eğitim ve öğretime başladı. Türkiye’nin ilk kadın pilotu olan, Bedriye Gökmen bu okuldan mezun oldu. 26 Kasım 1954’te Hürkuş Havayollarını kurdu ama kazalar, kaçırılmalar gibi sebeplerden dolayı şirket uçuştan men edildi.

 

Vecihi Hürkuş, esir düştüğü an

Türk havacılık tarihinin, belki de Türk tarihinin en üretken ve girişimci kişilerinden olan Vecihi Hürkuş, 1969 yılında Ankara’da vefat etmiştir.

 

 

[embedyt] https://www.youtube.com/watch?v=ahEDgHECpFY[/embedyt]

 

Kaynak: kokpit.aero, sözcü.com.tr (yorumlanmıştır)

Son Yazılar

Leave a Comment